Merchtem, Brussegem, Hamme en Peizegem

Merchtem is een verstedelijkte gemeente in het westen van Vlaams-Brabant, gelegen aan de spoorweg tussen Dendermonde en Brussel. De gemeente telt ruim 15.000 inwoners.
De belangrijkste activiteiten zijn er de land- en tuinbouw en de veeteelt.

 Gemeentelijke website: www.merchtem.be

Geschiedenis:
Van de Karolingische tijd tot de elfde eeuw lag het grondgebied van Merchtem in de Brabantgouw. Later, tot het einde van de achttiende eeuw maakte de vrijheid van Merchtem deel uit van het kwartier Brussel in het hertogdom Brabant. De in de zestiende eeuw verwoeste burcht van de heren van Merchtem en de nog bestaande donjon van het Hof ten Houte (14e eeuw) bevonden zich dicht bij de Brabants-Vlaamse grens.

Typisch Merchtems, “De Steltenlopers” van Merchtem
Opgericht na de Tweede Wereldoorlog en ondertussen uitgegroeid tot een internationale attractie. "Haast jaarlijks overstroomde de Molenbeek het gehucht Langevelde. Afgesloten van de buitenwereld konden de bewoners enkel op stelten de dorpskom van Merchtem bereiken. In de winter, bij sterk vriesweer, gebeurde de overtocht met klompen of glijplanken. De blokkenloopsters illustreren dit gebruik uit de koude winterdagen van weleer.”



Onze-Lieve-Vrouw-ter-Noodtkerk

De huidige kerk kwam in verschillende bouwcampagnes tot stand. Ze vertoont dan ook een mengeling van stijlen. Het westportaal is afkomstig van de abdij van Affligem.

In het interieur zijn enkele werken bewaard van de 17de-eeuwse schilder Gaspar de Craeyer. Het beeld van Onze-Lieve-Vrouw-ter-Noodt dateert van omstreeks 1500.

Kerkvijver en Banmolen (Molen van Collier of Passerel van Pipenpoy’s)

De Borgt bestond reeds in de middeleeuwen en behoorde toe aan de hertogen van Brabant. Op het eilandje, met houtgewas bedekt, naast de Molenbeek, stond een versterkt kasteel met een boomgaard.
De molen was een ban- en binnenmolen; een molen binnen de wallen gelegen.
Van de hertogen van Brabant mocht niemand zijn graan in een andere molen laten malen.
Doorheen de eeuwen wisselde de molen veelvuldig van eigenaar.
Tot omstreeks 1970 werd er volop gemalen. In het voorjaar van 1993 werd het molengoed door de eigenaars in zijn oorspronkelijke staat herbouwd. Alle molenwerktuigen zijn nog intact.
De watermolen is omringd door een natuurlijke tuin. Enkele vervallen huisjes nabij de vijver werden onlangs afgebroken en het gebied is voor natuureducatie ingericht.
Kunstwerk: Paardenwater

Oude gebouwen Ginder-ale
In het dorpscentrum staan nog de gebouwen van de vroegere brouwerij Ginder-ale, waar het gelijknamige bier van hoge gisting werd gebrouwen.

Peizegem
Als je aan de kant van de weg een hoeve opmerkt met een massieve hoektoren, dan ben je in het gehucht Peizegem.  De toren is een 15de-eeuwse donjon, die hoort bij het 18de-eeuwse Hof ten Houte.

Brouwerij De Block
Ze brouwen enkel bieren van hoge gisting met hergisting op de fles: straffe bieren met straffe namen als 'Satan Gold', 'Satan Red' en 'Kastaar' die geëxporteerd worden naar 20 verschillende landen.

 O.-L.-Vrouw Onbevlekt kerk

Hof ten Houte
De toren van het Hof Ten Houte, die onlangs grondig werd gerenoveerd, dateert van het einde van de 13e eeuw.
De wijk Ten Houte was ooit de bakermat van Peizegem.
Zij was heel strategisch gelegen langs de grote weg van Henegouwen naar de Schelde (den Briel), op de grens tussen Brabant en Vlaanderen.
Het was de laatste post voor men het groot Buggenhoutbos inging, een laatste pleisterplaats voor de reizigers die niet meer vóór het invallen van de nacht den Briel konden bereiken.
Ten Houte was eertijds een versterkte vesting, volledig door wallen omringd.
De toren is een donjon of woontoren.
Donjons speelden in het dagelijks leven van de Middeleeuwen een belangrijke rol; zij vormden het economisch, politiek, gerechtelijk en symbolisch centrum van de heerlijkheid.
Maar in de eerste plaats was de donjon het huis van de heer waar hij zijn familieleven leidde en mensen ontving.
 

Sint-Jan-de-Doperkerk van Ossel
De kerk van Sint-Jan-de-Doper staat in het gehucht Ossel, vlak bij het kasteel. De vierkante westertoren dateert uit de vroege 14de eeuw. Het schip en de zijbeuken werden in de vroege 17de en de late 18de eeuw verbouwd.
Deze kerk was eertijds de ‘moederkerk’ of parochiekerk van Brussegem, Meuzegem, Wolvertem, Rossem, Impde en Londerzeel.
Nu is het een fraai gerestaureerd halfgotisch, halfrenaissancistisch driebeukig, stemmig dorpskerkje met vierkante westertoren in zandsteen (ca 1300), nog omringd door het kerkhof.
Interessant is ook het barokke hoofdaltaar.

In de kerk bevindt zich nog een laatromaanse doopvont. Verder is er een hoofdaltaar in laatbarok (1691-1710), twee kunstig gesneden communiebanken (1751-1775), en 2 zijaltaren waarvan een het Doopsel van Jezus door Johannes voorstelt. Tot de kerkschat behoren o.a. een aantal beelden uit de 16de en 17de eeuw en prachtige zilveren kandelaars op hoog- en zijaltaren.


Sint-Gudulakerk van Hamme
Dit charmante kerkje in vroeggotische stijl (ca 1680) vervangt een grotere Romaanse (ca 1200), die zelf in de plaats kwam van een houten Karolingisch bedehuis (ca 694), waarvan het altaar – althans volgens de legende – boven het graf van Sint-Gudula was geplaatst.
De huidige vroeggotische kerk heeft haar originele karakter goed bewaard.

Interessant zijn de gotische doopvont in witte steen (16e eeuw), de barokke biechtstoel, het witmarmeren beeld van Onze-Lieve-Vrouw met Kind (17e eeuw) en de heilige Gudula ( 17e eeuw). De kerk bezit ook enkele interessante schilderijen.

Sint-Stefanuskerk
De Sint-Stefanuskerk uit de 16de-17de eeuw is nog grotendeels in gotische stijl gebouwd. De kerk is als monument en als landschap beschermd, samen met het ommuurde kerkhof en de 18de-eeuwse pastorie.

Het meubilair is overwegend 18de-eeuws. De glasramen zijn van ca. 1930. In het koor hangen zes schilderijen met taferelen uit het leven van Onze-Lieve-Vrouw. In de kerk zijn er ook enkele 17de- en 18de-eeuwse grafstenen.

*